استفاده از فیلترشکن امن نیست

به نظر من فیلترینگ خوب نیست چون مردم به طرف فیلترشکن یا تونلینگ سوق داده می‌شوند و متأسفانه استفاده از آنها امن نیست و پای شخص ثالث را به میان می‌کشد

به گزارش فریاد، در چند روز اخیر بحث فیلترینگ فضای مجازی و به‌خصوص پیام‌رسان تلگرام در جامعه ما میان موافقان و مخالفان به یکی از بحث‌های داغ تبدیل شده است. فیلترکردن سایت‌ها و نرم‌افزارها یک بحث تخصصی و تکنولوژی است. برای اینکه بیشتر با مقوله فیلترینگ آشنا شویم با دکتر رضا بشارتی، استاد دانشگاه و مدیرگروه کامپیوتر دانشگاه آزاد اسلامی ایلام مصاحبه‌ای را انجام دادیم که ماحصل آن در زیر آمده است:

از فضای مجازی و دنیای تکنولوژی چه خبر؟
واقعیت این است که نمی‌توان جلوی پیشرفت تکنولوژی را گرفت و مردم را محدود کرد. ما نمی‌توانیم مانع این شویم که تکنولوژی 10 سال دیرتر وارد جامعه ما شود. اوایل دهه 70 بود یک مغازه در خیابان سعدی وجود داشت که ویدئو کرایه می‌داد، آن زمان من محصل دبیرستان بودم و در ایام تابستان با مشکلات زیاد یک ویدئو کرایه می‌کردم تا در کنار اقوام یک فیلم نگاه کنیم ولی الآن اگر شما نگاه کنید می‌بینید که ویدئو در جامعه ما هیچ جایگاهی ندارد و پیشرفت تکنولوژی و فناوری‌های جدید ویدئو را از یاد مردم برده است. اگر بر فرض مثال تکنولوژی 99 درصد آن بد و یک درصد خوب باشد به خاطر همان یک درصد خوب باید اجازه ورود تکنولوژی و فناوری‌های جدید را داد. امروزه تمامی کارهای ما مثل تجارت در دنیای مجازی صورت می‌گیرد، روزنامه‌ها هم دیگر به صورت مجازی منتشر می‌شوند. خیلی از شرکت‌ها بصورت مجازی و در دنیای تکنولوژی محصولات خود را به فروش می‌رسانند. متأسفانه گروهی محدود از جامعه تا اسم فضای مجازی می‌آید ذهن آنها به طرف مسائل غیراخلاقی می‌رود، در صورتی‌که می‌شود از دنیای مجازی استفاده‌های بهتر شود. شما اگر از سایت دانشگاه‌های معتبر دنیا دیدن کنید خواهید دید که در پایین سایت، آدرس کانال‌های ارتباطی خود را درج کرده‌اند تا برای اطلاعات و ارتباطات بیشتر عضو آنها شوید.

اهل فضای مجازی هستید؟
بنده هم مثل همه مردم چندین اپلیکیشن دنیای مجازی در تلفن همراه خود دارم که در طول شبانه‌روز خیلی کم از آنها استفاده می‌کنم. در طول روز که سر کار هستم دسترسی به اینترنت ندارم ولی آخر شب برای ارتباط با دانشجویان و تبادل اطلاعات بین اساتید از اینترنت و دنیای مجازی استفاده می‌کنم ولی زیاد مشغول آن نیستم.

از دید شما تأثیر فضای مجازی بر جامعه چگونه بوده است؟
به نظر بنده در کشور ما استفاده از آن خیلی بی‌رویه است. من در زمان دانشجویی که در خارج از کشور تحصیل می‌کردم یک هم‌دانشجویی داشتم که حتی گوشی تلفن همراه نداشت و برای ارتباط با من آدرس ایمیل خودش را داد و گفت اگر کاری داشتی برای من ایمیل بفرست. در جامعه ما حتی در مهمانی‌ها نیز همه گوشی در دست دارند و مشغول فضای مجازی هستند، حتی کارمندهای ادارات هم در ساعت‌های کاری خود مشغول دنیای مجازی هستند. البته یک سوی مسأله را که نگاه کنیم بیکاری جوانان ما باعث شده است که استفاده از دنیای مجازی بیشتر از اندازه شود، اگر جوانان ما بیکار نباشند شاید کمتر وقت این را داشته باشند که مشغول فضای مجازی باشند.

عمل فیلترینگ را چگونه انجام می‌دهند؟
در نقاط مختلف اینترنت می‌توانیم فیلترینگ را انجام دهیم. شما در هر جایی که بخواهید به اینترنت وصل شوید اول جایی که وصل می‌شوید مودم است، بعد به ISP وصل خواهید شد که اینترنت را از آن گرفته‌اید و سپس به  IIP وصل می‌شوید، شما در هر کدام از این نقاط می‌توانید فیلترینگ داشته باشید. فیلترینگ به این صورت انجام می‌شود که برای شناسایی هر کامپیوتر در شبکه، اولین چیزی که در اختیار دارید IP است یعنی هر سخت‌افزاری که به اینترنت وصل شود یک IP دارد. ما می‌توانیم اولین فیلترینگ را روی IP انجام دهیم، مثلاً فلان IP به اینترنت وصل نشود یا اگر بخواهیم به فلان IP وصل شویم این اجازه را ندهد و کل سیستم را فیلتر کنیم. دومین بحث فیلترینگ که نرم‌افزاری است فیلترینگ از طریق PORT است. فیلترینگ PORT به این صورت است که مثلاً دانشگاه آزاد ایلام یک کدپستی دارد که این کدپستی همان IP می‌شود و دانشگاه بخش‌های مختلف اعم از بخش آموزش، بخش پژوهش، بخش اداری و مالی دارد که به هر کدام از این بخش‌ها PORT گفته می‌شود. در موبایل نرم‌افزارهای مختلفی نصب است مانند تلگرام، واتس‌آپ و اینستاگرام که هرکدام از این نرم‌افزارها یک شماره به آنها تعلق داده می‌شود که به آنها PORT می‌گویند و می‌توانیم این PORT ها را فیلتر کنیم مثلاً PORT تلگرام را فیلتر کنیم ولی مردم می‌توانند از واتس‌آپ استفاده کنند. در فیلترینگ IP کل سیستم و یا کامپیوتر فیلتر می‌شود مثلاً می‌گوییم سروری که نرم‌افزار تلگرام بر روی آن نصب است فلان IP آن در ایران فیلتر شود. در بحث PORT مثلاً PORT ایمیل 25 است که اگر در قسمت Firewall یا مودم پورت 25 را فیلتر کنیم دیگر دسترسی به ایمیل نداریم و هر نرم‌افزاری یک شماره به آن تعلق می‌گیرد که به آن پورت می‌گویند. روش سوم این است که Domain را فیلتر می‌کنیم مثلاً آدرس اینترنتی تمامی دانشگاه‌های آلمان پسوند آنها de است و ما می‌توانیم دامنه‌هایی که de است را فیلتر کنیم یا مثلاً تمامی دامنه‌هایی که org است در DNS دامنه‌های آنها را محدود کنیم و دیگر دسترسی به این سایت‌ها اتفاق نمی‌افتد همچنین فیلترینگ هوشمند یا فیلترینگ براساس کلمات کلیدی داریم که بیشتر در Voice و صدا از آن استفاده می‌شود.

فیلترینگی که در کشور ما از آن استفاده می‌شود چیست؟
به نظر من فیلترینگ PORT است چون خیلی از نرم‌افزارها را فیلتر کرده‌ایم.

آیا فیلترینگ هزینه‌بر است؟
اگر فیلترینگ به صورت سخت‌افزاری باشد قطعاً هزینه‌بر است، مثلاً یک سخت‌افزار خریداری می‌شود به اسم Firewall که برای خریداری آن شما باید هزینه کنید تا بتوانید از آن استفاده کنید.

فیلترینگ محدودسازی است یا رمزنگاری؟
رمزنگاری نیست، رمزنگاری بحث جدایی دارد مثلاً من با شما تماس می‌گیرم یه به شما پیامک می‌زنم که عکس رادیولوژی را می‌خواهم که رمزی صحبت می‌کنم و این رمزنگاری است، اگر کسی صحبت‌های مرا شنود کرد یا پیامک‌های مرا دید متوجه نمی‌شود که منظور من چیست. البته نباید از کلمه فیلترینگ استفاده کنیم و به جای آن باید بگوییم تونلینگ که بحث آن با رمزنگاری جداست چون دسترسی را محدود می‌کنیم.

آیا فیلترینگ یا تونلینگ راهکار خوبی است؟
به نظر من خیر، چون مردم به طرف فیلترشکن یا تونلینگ سوق داده می‌شوند و متأسفانه استفاده از آنها امن نیست و پای شخص ثالث را به میان می‌کشد و برخلاف اذهان عمومی که فکر می‌کنند فیلترشکن امن است اصلاً اینگونه نیست و کشوری که به اصطلاح فیلترفروش است به اطلاعات ما دسترسی پیدا می‌کند.

عملکرد Proxy و VPN چگونه است؟
در VPN، تونل‌گذاری می‌شود مثلاً اگر بخواهیم به اینترنت وصل شویم از IP کشور ایران استفاده می‌کنیم ولی وقتی بخواهیم تونل‌گذاری کنیم به آن سازمانی که VPN را از آن گرفته‌ایم وصل می‌شویم و کد IP را از آنجا می‌گیریم. مثلاً VPN کشور انگلستان را استفاده می‌کینم و سیستم ما IP کشور انگلیس را می‌گیرد. VPN از ابراینترنت یک تونل باز می‌کند که از اینترنت آن کشور و یا سازمانی که دخالتی در آن ندارد گذر می‌کند و همان سازمانی که از آن VPN گرفته‌ایم به اطلاعات ما دسترسی دارد. کلمه Proxy یعنی وکیل یا مدافع. اگر از Proxy استفاده کنیم خودمان ارتباط برقرار نمی‌کنیم بلکه وکیل‌مان است که ارتباط برقرار می‌کند. اگر ما از اینترنت استفاده کنیم یا باید از تونل استفاده کنیم یا از طریق وکیل به اینترنت وصل شویم. Proxy شبیه وکیل عمل می‌کند و ارتباط دهنده است و ما باید تمام اطلاعات خود را در اختیار آن قرار دهیم.

آیا نرم‌افزارهای پیام‌رسان امن هستند؟
خیر، چون سرور این نرم‌افزارها در ایران نیست و ما نمی‌دانیم چگونه بر آن نظارت دارند. ما اگر اتفاقات ویکی لیکس را به یاد بیاوریم می‌بینیم که چگونه این اسناد برملا می‌شوند. به نظر من دلیلی ندارد که ما تمامی اطلاعات خود را در فضای مجازی به تبادل بگذاریم. چرا ما باید اسرار خانوادگی خود را در فضای مجازی به اشتراک بگذاریم؟ ما باید حریم خصوصی خود را رعایت کنیم.

در ایام گذشته بحث انتقال سرورهای تلگرام به ایران به میان آمد، این اتفاق تا چه میزان می‌تواند به واقعیت تبدیل شود؟
این اتفاق می‌تواند عملی شود و هزینه بسیار زیادی دارد. دنیا دارد به طرفcloud computing یا محاسبات ابری پیش می‌رود. دقیقاً این نرم‌افزارها همان نرم‌افزارهای محاسبات ابری است که شرکت سازنده نرم‌افزار یک سری Data Center را در نقاط مختلف قرار می‌دهد که سرورهای مختلفی در آن هستند. تمامی اطلاعات و پیام‌هایی که رد و بدل می‌شوند ابتدا وارد این فضا خواهند شد. ما اگر می‌توانستیم سرورهای تلگرام را به داخل کشور منتقل کنیم باید ابتدا یکی از این Data Center ها را وارد کنیم ولی برپایی هر Data Center و مدیریت آن هزینه‌های سرسام‌آوری دارد.

آیا هک نکردن تلگرام واقعی است؟
یک نرم‌افزاری وجود دارد به اسم تلگرام همه‌کاره که اگر گوشی شما برای یک لحظه در دست فرد هکر باشد و کدی که برای نصب تلگرام همه‌کاره در اختیار هکر قرار بگیرد یا دسترسی به MacAddress شما داشته باشد می‌تواند از تلگرام شما استفاده کند ولی اینکه کل Data Center تلگرام هک شود چیز بعیدی است و هک شدن آن به این راحتی نیست.

چرا تلگرام در بحث فیلترینگ این همه سر و صدا کرد؟
شاید بحث محبوبیت باشد. مثلاً در شرق آسیا نرم‌افزار وی‌چت بیشترین کاربرد را دارد یا در آمریکا نرم‌افزار وایبر بیشتر مورد پسند مردم است ولی تلگرام مزیتی از لحاظ فنی بر دیگر نرم‌افزارهای پیام‌رسان ندارد.

استدلال شما از فیلترینگ که در حال حاضر در جامعه عنوان می‌شود چیست؟
در کشور ما فیلترکردن خیلی رایج است و تا اتفاقی می‌افتد فیلترکردن شروع می‌شود و البته در مقایسه با کشوری مانند کره‌شمالی به دلایل امنیتی این حق را دارد که فیلتر کند. کشور ما چون در یک منطقه بسیار استراتژیک قرار دارد و کشورهای همسایه ما امنیت خوبی ندارند و در بحث مسائل امنیتی می‌تواند از محدودسازی استفاده کند. خیلی از شرکت‌ها و کارخانه‌ها بصورت مجازی محصولات خود را به فروش می‌گذارند یا برای فروش محصولات خود در فضای مجازی تبلیغ می‌کنند. اگر شما به جامعه نگاه کنید درخواهید یافت که خیلی از شغل‌ها در همین فضای مجازی به‌وجود آمده‌اند و با فیلترکردن فضای مجازی کسب و کار آنها نیز تعطیل شده است. ما نباید تا این حد فیلترینگ را انجام دهیم. مثلاً همین کارخانه‌ها و شرکت‌ها به آنها اجازه داده شود که محصولات خود را در فضای مجازی بدون اینکه فیلتر شوند به فروش برسانند. ما باید نظارت را بیشتر کنیم تا فیلترکردن را.

مصاحبه و انتشار: فردین حسینی

نظرات ارسال نظر